เมนู
พืชและหน้าที่ ป.4 | Workseedlab
🌱 WORKSEEDLAB • วิทยาศาสตร์ ป.4

ส่วนต่าง ๆ ของพืชและหน้าที่

เรียนจากภาพ สังเกตของจริง ทดลองอย่างมีเหตุผล แล้วฝึกตอบคำถาม

แผนตัวอย่าง 3 คาบ คาบละประมาณ 50 นาที ปรับตามบริบทห้องเรียน

เป้าหมายการเรียนรู้

  • ระบุราก ลำต้น ใบ และดอกของพืชดอกได้
  • อธิบายหน้าที่ของแต่ละส่วนด้วยข้อมูลจากภาพ การสังเกต หรือการทดลอง
  • แยกสิ่งที่สังเกตเห็นออกจากคำอธิบาย และบันทึกผลตามจริง

เนื้อหาหลักอ้างอิงหัวข้อ ว 1.2 ป.4/1 กิจกรรมและโจทย์จัดทำใหม่ ครูควรเทียบหลักสูตรสถานศึกษาก่อนใช้

คาบกิจกรรม
1ก่อนเรียน 10 นาที / บทเรียน 15 นาที / สังเกตพืช 20 นาที / สรุป 5 นาที
2ตั้งคำถามและคาดการณ์ 10 นาที / ตั้งทดลองและเริ่มบันทึก 30 นาที / อภิปราย 10 นาที (ติดตามผลภายหลังตามความเหมาะสม)
3ทบทวนผลทดลอง 15 นาที / ใบงาน 15 นาที / หลังเรียน 15 นาที / สรุป 5 นาที

1. รู้จักทีมงานของต้นพืช

ราก

ราก

ดูดน้ำและธาตุอาหาร และช่วยยึดต้นไว้

ลำต้น

ลำต้น

พยุงส่วนต่าง ๆ และลำเลียงน้ำ ธาตุอาหาร และอาหาร

ใบ

ใบ

ใบสีเขียวใช้แสง น้ำ และคาร์บอนไดออกไซด์สร้างน้ำตาล

ดอก

ดอก

มีส่วนที่เกี่ยวข้องกับการสืบพันธุ์ของพืชดอก

ภาพลายเส้นต้นมะเขือเทศแสดงราก ลำต้น ใบ ดอก และผล

น้ำที่รากดูดเข้าไปเคลื่อนผ่านลำต้นสู่ใบ ใบสีเขียวใช้พลังงานแสงสร้างอาหาร อาหารที่สร้างขึ้นช่วยเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของพืช ส่วนดอกเกี่ยวข้องกับการสืบพันธุ์ หน้าที่เหล่านี้ทำงานสัมพันธ์กัน

ธาตุอาหารจากดินไม่ใช่อาหารที่พืชสร้างขึ้น พืชสีเขียวสร้างน้ำตาลได้ด้วยการสังเคราะห์ด้วยแสง และอาจเปลี่ยนน้ำตาลไปสะสมเป็นแป้ง

เสริมความรู้: ผลและเมล็ด

ผลช่วยห่อหุ้มเมล็ด เมล็ดมีต้นอ่อนอยู่ภายในและอาจงอกเมื่อสภาพเหมาะสม ส่วนนี้เป็นความรู้เสริม ไม่ใช่จุดเน้นหลักของหน่วย

2. นักสำรวจพืชรอบตัว

เลือกพืช 2 ชนิด เช่น มะม่วงกับทานตะวัน ใช้พืชจริง ภาพถ่าย หรือภาพในเว็บ ถ้าไม่เห็นส่วนใด ให้บันทึกว่า “ยังไม่พบ” ไม่เดาข้อมูล

  1. สังเกตรูปร่าง สี และตำแหน่งของแต่ละส่วน
  2. บันทึกส่วนที่เหมือนและต่างกัน พร้อมวาดภาพ
  3. แยก “ข้อมูลที่เห็น” กับ “หน้าที่ที่ค้นคว้าเพิ่มเติม”

ไม่ถอนพืชเพื่อดูรากโดยไม่ได้รับอนุญาต ใช้ต้นกล้าในภาชนะหรือภาพรากแทนได้

คำถามชวนคิด: ใบต่างรูปร่างกันอาจทำหน้าที่เดียวกันได้หรือไม่? การไม่เห็นดอกวันนี้ยืนยันได้หรือไม่ว่าพืชชนิดนั้นไม่มีดอก?

3. ทดลอง: น้ำเคลื่อนในก้านได้อย่างไร?

คำถาม: หลังแช่ก้านขึ้นฉ่ายในน้ำสี เราจะเห็นการเปลี่ยนแปลงภายในก้านหรือไม่?

อุปกรณ์: ก้านขึ้นฉ่ายสดมีใบ 2 ก้าน ขนาดใกล้เคียงกัน แก้วใส 2 ใบ น้ำ สีผสมอาหาร ช้อน กระดาษบันทึก ผู้ใหญ่เตรียมก้านและตัดหน้าตัดให้

  1. ติดป้าย A และ B เติมน้ำระดับเท่ากัน ใส่สีผสมอาหารใน A ส่วน B ใช้น้ำใส
  2. ให้ผู้ใหญ่ตัดปลายก้านใหม่ วางก้านขนาดใกล้เคียงกันในแต่ละแก้ว พร้อมกันและในบริเวณเดียวกัน
  3. คาดการณ์ก่อนเริ่ม จากนั้นสังเกตเวลาเริ่มต้น 30 นาที 60 นาที และติดตามเพิ่มถ้าจำเป็น บันทึกตามที่เห็น
  4. ให้ผู้ใหญ่ตัดก้านดูหน้าตัด เปรียบเทียบรอยสีภายใน A กับ B แล้ววาดภาพ

สิ่งที่เปลี่ยน: ใส่สีหรือไม่ใส่สีในน้ำ
สิ่งที่ควบคุม: ชนิดและขนาดก้าน ระดับน้ำ ภาชนะ เวลา และบริเวณที่วางให้ใกล้เคียงกัน
สิ่งที่สังเกต: ตำแหน่งและลักษณะรอยสีในก้านหรือใบ

กิจกรรมใช้ก้านที่ตัดแล้ว จึงใช้ศึกษาทางที่น้ำผ่านในก้าน ไม่ใช่การพิสูจน์หน้าที่ของราก ก้านขึ้นฉ่ายที่ใช้เป็นก้านใบ จึงไม่ควรสรุปว่าเป็นลำต้น ผลอาจใช้เวลาต่างกันและไม่จำเป็นต้องเห็นสีขึ้นไปครบภายในหนึ่งคาบ

ความปลอดภัย: ผู้ใหญ่ใช้มีดและเตรียมก้าน เด็กไม่ใช้ของมีคมเอง ไม่ดื่มน้ำสีหรือกินพืชที่ทดลอง ล้างมือและเช็ดสีที่หก

แนวอภิปรายสำหรับครู

รอยสีที่พบตามแนวก้านสนับสนุนว่ามีน้ำเคลื่อนผ่านบริเวณนั้น การไม่พบรอยสีในเวลาสั้นไม่ได้ยืนยันว่าไม่มีการลำเลียง ควรตรวจสภาพก้าน สี และเวลา พร้อมทดลองซ้ำ การทดลอง 2 ก้านมีข้อจำกัด ควรเพิ่มจำนวนตัวอย่างเมื่อทำได้

ใบงาน 1 • สำรวจและเปรียบเทียบพืช

ชื่อ __________________ ชั้น ______ วันที่ __________

พืชชนิดที่ 1 __________________ พืชชนิดที่ 2 __________________

ส่วนสิ่งที่เห็นในพืช 1สิ่งที่เห็นในพืช 2หน้าที่จากการค้นคว้า
ราก_______________
_______________
_______________
_______________
_______________
_______________
ลำต้น_______________
_______________
_______________
_______________
_______________
_______________
ใบ_______________
_______________
_______________
_______________
_______________
_______________
ดอก_______________
_______________
_______________
_______________
_______________
_______________

สิ่งที่เหมือนกัน

สิ่งที่ต่างกัน

หลักฐานที่ใช้บอกหน้าที่ของใบคืออะไร?

ใบงาน 2 • บันทึกการทดลองน้ำสี

ชื่อ __________________ ชั้น ______ วันที่ __________

ฉันคาดว่า ______________________________________________

เหตุผล _________________________________________________

เวลาA น้ำสี: สิ่งที่เห็นB น้ำใส: สิ่งที่เห็น
เริ่มต้น_________________
_________________
_________________
_________________
30 นาที_________________
_________________
_________________
_________________
60 นาที_________________
_________________
_________________
_________________
ติดตามเพิ่มเติม _______________________
_________________
_________________
_________________

ภาพหน้าตัดก้าน A และ B พร้อมบอกตำแหน่งที่เห็นสี

ข้อมูลที่สังเกตได้ ________________________________________

คำอธิบายจากข้อมูล _______________________________________

ข้อจำกัดและสิ่งที่จะปรับปรุง ________________________________

ใบงาน 3 • สรุปด้วยหลักฐาน

ชื่อ __________________ ชั้น ______ วันที่ __________

1. อธิบายว่าน้ำจากดินไปถึงใบได้อย่างไร

2. เพราะเหตุใดใบต่างรูปร่างกันจึงอาจทำหน้าที่สร้างอาหารได้เหมือนกัน?

3. ทดลองไม่พบสีในก้านภายใน 30 นาที จะสรุปอะไรได้บ้าง และควรทำอะไรต่อ?

4. วาดผังเชื่อมหน้าที่ของราก ลำต้น ใบ และดอก

แนวคำตอบและเกณฑ์สำหรับครู

ใบงาน 1: ยึดสิ่งที่สังเกตจริง ไม่กำหนดว่าพืชทุกต้นต้องเห็นดอกหรือรากครบ หน้าที่อธิบายจากความรู้และแหล่งค้นคว้า ไม่อนุมานจากรูปร่างเพียงอย่างเดียว

ใบงาน 2: ยอมรับผลที่ไม่พบสีถ้าบันทึกตามจริง ให้แยกข้อมูลกับคำอธิบาย และบอกข้อจำกัด เช่น เวลา จำนวนตัวอย่าง และสภาพก้าน

ใบงาน 3: (1) รากดูดน้ำ ลำต้นลำเลียงสู่ใบ (2) รูปร่างไม่ใช่หน้าที่ ใบสีเขียวทั้งสองสร้างอาหารได้ (3) ยังสรุปว่าลำเลียงไม่ได้ไม่ได้ ควรตรวจและติดตามหรือทดลองซ้ำ (4) เชื่อมหน้าที่ทั้งสี่ถูกต้อง

เกณฑ์กิจกรรมคะแนนเต็ม
บันทึกข้อมูลจริงและแยกส่วนประกอบได้3
อธิบายหน้าที่สัมพันธ์กับข้อมูล3
เปรียบเทียบและบอกข้อจำกัดได้2
ทำตามขั้นตอนและใช้วัสดุอย่างเหมาะสม2

เป็นเกณฑ์ตัวอย่าง ครูปรับตามวัยและจุดประสงค์ได้ ไม่ควรประเมินจากความสวยของภาพวาดเป็นหลัก

แบบทดสอบก่อนเรียน • 10 ข้อ

ข้อละ 1 คะแนน ไม่มีการจับเวลา ทำก่อนเปิดเฉลย ผลนี้ใช้ทบทวน ไม่ใช่การรับรองผลสัมฤทธิ์

1. ส่วนใดดูดน้ำและธาตุอาหารจากดินเป็นหลัก
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: ราก

รากดูดน้ำและธาตุอาหารเข้าสู่ต้นพืช และยังช่วยยึดต้นไว้

2. ส่วนใดลำเลียงน้ำจากรากไปยังใบ
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: ลำต้น

ลำต้นมีทางลำเลียงน้ำไปยังใบและส่วนอื่นของพืช

3. ใบสีเขียวมีหน้าที่สำคัญข้อใด
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: สร้างอาหารโดยใช้พลังงานแสง

ใบสีเขียวเป็นแหล่งสำคัญในการสร้างอาหารด้วยการสังเคราะห์ด้วยแสง

4. ดอกของพืชดอกเกี่ยวข้องกับหน้าที่ใดเป็นหลัก
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: การสืบพันธุ์

ดอกมีส่วนที่เกี่ยวข้องกับการสืบพันธุ์ของพืชดอก

5. เส้นทางน้ำที่เหมาะสมในต้นพืชคือข้อใด
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: ราก → ลำต้น → ใบ

น้ำที่รากดูดเข้ามาถูกลำเลียงผ่านลำต้นไปยังใบ

6. สิ่งใดเป็นอาหารที่พืชสีเขียวสร้างขึ้น
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: น้ำตาล

พืชสร้างน้ำตาลจากกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง และอาจเปลี่ยนไปเก็บเป็นแป้ง

7. การศึกษารูปร่างของใบอย่างเหมาะสมควรทำอย่างไร
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: สังเกตและบันทึกลักษณะที่เห็น

การสังเกตต้องรวบรวมและบันทึกข้อมูลที่พบจริง

8. คู่ใดจับคู่ส่วนของพืชกับหน้าที่ได้ถูกต้อง
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: ราก — ยึดต้นกับดิน

รากช่วยยึดต้นพืชไว้กับดิน นอกเหนือจากดูดน้ำและธาตุอาหาร

9. หากเห็นต้นไม้ยังไม่มีดอก วันนี้ควรสรุปอย่างไร
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: ยังตัดสินไม่ได้ว่าเป็นพืชไม่มีดอก

พืชดอกบางต้นอาจยังไม่ถึงวัยหรือช่วงเวลาออกดอก จึงต้องรวบรวมข้อมูลเพิ่ม

10. ผลของมะม่วงมีหน้าที่เกี่ยวกับเมล็ดอย่างไร
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: ห่อหุ้มเมล็ด

ผลช่วยห่อหุ้มเมล็ดที่อยู่ภายใน เป็นความรู้เสริมเกี่ยวกับพืชดอก

แบบทดสอบหลังเรียน • 10 ข้อ

ข้อละ 1 คะแนน ไม่มีการจับเวลา ทำก่อนเปิดเฉลย ผลนี้ใช้ทบทวน ไม่ใช่การรับรองผลสัมฤทธิ์

1. ต้นถั่วที่รากเสียหายมากอาจได้รับผลโดยตรงอย่างไร
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: ดูดน้ำและธาตุอาหารได้น้อยลง

รากที่เสียหายอาจดูดน้ำและธาตุอาหารได้ลดลง แต่ผลจริงต้องพิจารณาระดับความเสียหายและสภาพแวดล้อม

2. ก้านขึ้นฉ่ายแช่น้ำสี แล้วพบรอยสีตามแนวยาวภายในก้าน ข้อมูลนี้สนับสนุนข้อใด
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: มีการลำเลียงน้ำไปตามแนวก้าน

สีที่เคลื่อนไปกับน้ำทำให้เห็นทางที่น้ำผ่าน ไม่ใช่หลักฐานว่ารากทำหน้าที่อะไร เพราะกิจกรรมนี้ใช้ก้านที่ตัดแล้ว

3. ทำไมต้องมีก้านขึ้นฉ่ายอีกก้านแช่น้ำใสเพื่อเปรียบเทียบ
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: เพื่อแยกผลจากการใส่สีออกจากลักษณะเดิม

ชุดน้ำใสช่วยเปรียบเทียบว่ารอยสีที่เห็นเกี่ยวข้องกับน้ำสีหรือเป็นลักษณะที่มีอยู่แล้ว

4. ในการเปรียบเทียบน้ำสีกับน้ำใส ควรควบคุมสิ่งใดให้ใกล้เคียงกัน
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: ชนิดและขนาดก้าน ระดับน้ำ และเวลา

ควรเปลี่ยนปัจจัยที่ศึกษาเพียงอย่างเดียว ส่วนปัจจัยอื่นทำให้ใกล้เคียงกันเพื่อเปรียบเทียบอย่างเหมาะสม

5. ถ้าพืชสีเขียวได้รับแสงไม่เพียงพอเป็นเวลานาน ข้อใดมีเหตุผลที่สุด
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: การสร้างอาหารอาจลดลง

แสงให้พลังงานแก่การสังเคราะห์ด้วยแสง เมื่อแสงไม่พอ การสร้างอาหารจึงอาจลดลง

6. ข้อใดเป็นข้อมูลสังเกต ไม่ใช่คำอธิบายเหตุผล
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: เห็นรอยสีแดงภายในก้าน

การเห็นรอยสีเป็นสิ่งที่บันทึกจากการสังเกต ส่วนสาเหตุเป็นการอธิบายที่ต้องใช้หลักฐานสนับสนุน

7. นักเรียนพบใบมะม่วงกับใบทานตะวันมีรูปร่างต่างกัน ควรสรุปอะไร
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: ใบต่างรูปร่างยังอาจทำหน้าที่สร้างอาหารเหมือนกัน

รูปร่างของใบแตกต่างกันได้ แต่ใบสีเขียวของพืชทั้งสองยังทำหน้าที่สร้างอาหาร

8. ถ้าน้ำสีไม่ขึ้นไปในก้านภายในเวลาที่กำหนด ควรทำอย่างไร
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: บันทึกตามจริงและตรวจขั้นตอนก่อนทดลองซ้ำ

ผลไม่ตรงคาดก็เป็นข้อมูล ควรตรวจสภาพก้าน ความเข้มสี และเวลา แล้วทดลองซ้ำโดยบันทึกตามจริง

9. เหตุใดไม่ควรสรุปผลทดลองจากตัวอย่างเพียงก้านเดียวว่าเป็นจริงกับพืชทุกชนิด
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: ตัวอย่างน้อยและพืชอาจมีลักษณะแตกต่างกัน

จำนวนตัวอย่างและความแตกต่างของพืชเป็นข้อจำกัด จึงควรทดลองซ้ำและระบุขอบเขตของข้อสรุป

10. คำอธิบายใดเชื่อมหน้าที่ของส่วนต่าง ๆ ได้เหมาะสม
เปิดเฉลยหลังลองตอบ

คำตอบ: รากดูดน้ำ ลำต้นลำเลียงน้ำ ใบใช้ในการสร้างอาหาร และดอกเกี่ยวกับการสืบพันธุ์

ส่วนต่าง ๆ มีหน้าที่แตกต่างกันแต่ทำงานสัมพันธ์กัน เพื่อให้พืชดำรงชีวิตและสืบพันธุ์ได้

ใช้งานและติดตามผล

ไฟล์บทเรียนนี้ตรวจคำตอบในเบราว์เซอร์ ไม่บันทึกคะแนนเข้าบัญชี หากต้องการใช้ระบบประวัติ ให้ใช้ไฟล์นำเข้าข้อสอบที่แนบมา แล้วฝึกผ่านหน้าวิทยาศาสตร์เดิม

ในคลังข้อสอบ เลือกวิทยาศาสตร์ → ป.4 → หมวดชีววิทยา → หัวข้อ “พืช ป.4 — ก่อนเรียน” หรือ “พืช ป.4 — หลังเรียน”

ครูบันทึกคะแนนก่อนและหลังแยกกัน พร้อมดูเหตุผลที่ตอบผิด จำนวน 10 ข้อต่อชุดเป็นเพียงข้อมูลประกอบการทบทวน

ตั้งกระดาษ A4 ปิดหัว–ท้ายเบราว์เซอร์ ตรวจตัวอย่างก่อนพิมพ์ เฉลยข้อสอบแบบพับจะไม่พิมพ์ แต่แนวคำตอบครูเป็นหน้าแยก สามารถเลือกช่วงหน้าที่ต้องการได้

แหล่งอ่านประกอบ: OBEC Content Center: ส่วนประกอบพืช ป.4 และ เอกสารตัวชี้วัด สพฐ. เนื้อหาและโจทย์ในชุดนี้เรียบเรียงใหม่ ไม่ได้คัดลอกข้อสอบจากแหล่งอ้างอิง